Ana sayfa Kpss Tarih Konu Anlatımları Türk İslam Tarihi

Türk İslam Tarihi

9
0

İlk Türk islam devletleri, Ösym sorularına her sene konu olan bir başlıktır. İlk Türk İslam devletleri ile kültür ve medeniyetleri konularından her yıl 1 ya da 2 soru çıkmaktadır. Türklerin İslamiyet’i kabul etmelerinde en büyük sebep Talas Savaşı’nın yapılması olmuştur.

751 yılındaki bu savaş Çinliler ile Abbasiler arasında Orta Asya hakimiyeti için olmaktaydı. Karluklar bu savaşta Abbasi İslam ordularını destekleyerek savaşı kazanmalarında olanak sağlamıştır.

TALAS SAVAŞI

  • Çinliler ile Araplar arasında meydana gelmiş
  • Türkler bu savaşta tarihi düşmanlarına karşı Arapların yanında olmuştur ve Çin ordusunun mağlup edilmesinde etkili olmuşlardır.
  • Sonuçları
  • Türkler arasında İslamiyet büyük bir hızla yayılmıştı
  • Türk-İslam tarihi başlamıştı
  • Türk-Müslüman ilişkileri gelişmiş
  • Türkler Abbasilerin askeri ve idari alanında yer almışlardır.
  • Kağıt ve Matbaa Abbasiler aracılığıyla Orta Asya dışına yayılmıştı
  • Türklerin İslamiyet’e geçişini kolaylaştıran etkenler
  • Türk ahlak anlayışı ile İslamiyet’in birbirine benzemesi
  • Göktanrı inancında yer alan bazı unsurların(ahiret, cennet, cehennem) İslamiyet’te de bulunması
  • Din adamlarının ayrıcalıklı bir sınıf olmaması
  • Abbasilerin, Emevilere göre daha hoşgörülü bir politika izlemesi
  • Her iki dinde de Tek tanrı inancının olması
  • Türklerdeki Cihan hâkimiyeti ile Müslümanlardaki Cihat anlayışının benzer olması
  • Türklerin İslamiyet’e hizmetleri
  • İslam kültür ve medeniyeti geniş bir alana yayılmıştır.
  • Türkler İslam dünyasını; Haçlılar,Bizanslar ve Moğollara karşı korumuştur.
  • Abbasi halifesini dış baskılara karşı korumuşlardır.
  • İslam bilim ve kültürüne önemli kişilikler kazandırmışlardır.

KARAHANLILAR (840-1212)

  • Bilge Kül Kadir Han tarafından Türkistan’da kurulmuş
  • Karahanlı devleti; Hakaniye,Afrasyab,İlighanlar gibi adlarla da anılmıştı
  • Satuk Buğra Han zamanında İslamiyet kabul edilmiş Satuğ Buğra Han Müslüman olunca Abdulkerim adını almıştır.
  • Satuk Buğra Han’a aynı zamanda El-Gazi ve El-Mücahit unvanları da verilmiş
  • Karahanlılar Orta Asya’da kurulan ilk Türk-İslam devletidir.
  • Ebu Nasr Ahmed, Abbasi halifesi tarafından İslam hükümdarı olarak tanınan ilk Karahanlı hükümdarıdır.
  • Devlet en parlak dönemini Yusuf Kadir Han zamanında yaşamıştı
  • Tamgaç Buğra Han(Uluğ Han) döneminde ilk burslu eğitim başlamıştır.
  • Karahanlıların resmi dili Türkç
  • İlk Türk-İslam eserlerini vermiş
  • İlk Kervansaray, ilk Medrese(Semerkant), ilk Camii, ilk Posta teşkilatı ve İlk Hastane(Bimarhane) örneklerini vermiş
  • Askeri alanda Gulam sistemini başlatmışlardı
  • Hanedan içi taht kavgaları sonucu Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmışlardı Doğuya Karahitaylılar, Batı kısmına Harzemşahlılar son vermiştir.

GAZNELİLER(963-1187)

  • Afganistan’ın Gazne şehrinde Alp Tigin tarafından kurulmuştur.(2018 9.sınıf Güncellenmiş Meb tarih kitabı)
  • Padişah unvanını kullanan ilk kişi Alp Tigin’dir.
  • Gazneli Mahmut, Şii Büveyhoğullara karşı Abbasi Halifesini korumuştur. Abbasi halifesi buna karşılık olarak Gazneli Mahmut’a Sultan unvanını vermiştir. Böylece Sultan unvanını ilk kullanan Gazneli Mahmut’tur.
  • Aynı zamanda Gazneli Mahmut için ‘’Put Kıran’’’ denilmiştir.
  • İslamiyet’i koruyan ilk Türk devletidir.
  • Büyük Selçuklu Devleti’nin büyümesine karşı Karahanlılar ile Maveraünnehir Görüşmeleri yapılmıştır.
  • Abbasi halifesinin isteği üzerine Hindistan üzerine 16 sefer düzenlenmiştir(Somnat seferleri)
  • Bu seferlerde ünlü bilgin Biruni de yer almıştır.Bunun için Gazneli Mahmut, Biruni için ‘’Sarayımın en değerli hazinesi’’ demiştir.
  • Hindistan seferleri sonucunda Kast sistemine darbe vurulmuşBu seferler neticesinde günümüz Pakistan,Bangladeş ve Afganistan gibi şehirler ortaya çıkmıştır.
  • Gazneli Mahmut ‘’Alemin aslanı’’, ’’Zamanın yeganesi’’,m’’Devlet’in kılıcı’’ gibi unvanlar da almıştı
  • Büyük Selçuklu Devleti ile yapılan Dandanakan savaşı sonucunda devlet yıkılış sürecine girmiş
  • Afgan yerlileri Gurlular tarafından yıkılmıştır.

BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ(1040-1157)

  • Devletin adı kurucusu olan Selçuk Bey’den gelir. Selçuk Bey Cend şehrini merkez olarak almıştır.
  • Selçuk Bey’den sonra Tuğrul ve Çağrı beyler tahta geçmiştir.
  • Bu dönemde Gaznelilerle Nesa,Serahs ve Dandanakan savaşları yapılmıştır. Dandanakan savaşından sonra Gazneliler yıkılış sürecine girmiştir.
  • Dandanakan savaşından sonra Nişabur’da Tuğrul Bey adına ‘’Es-Sultanü’l-Muazzam’’ unvanıyla hutbe okutulmuştur.(2018 Güncellenmiş 9.Sınıf meb tarih kitabı)
  • Toprakların yetmemesinden dolayı Anadolu’ya keşif amaçlı seferler düzenlenmiştir.
  • 1048’de yapılan Pasinler savaşını Bizans ve Gürcü kuvvetlerine karşı Büyük Selçuklu Devleti kazanmıştır.(Pasinler savaşı ilk Büyük Selçuklu-Bizans savaşıdır.) Bu savaş sonunda Gürcü kralı Liparit esir alınmıştır.mBizans’ın İstanbul’daki Camii’yi onarması karşılığında serbest bırakılmıştır.
  • 1055’te Abbasi halifesinin yardım istemesi üzerine Şii Büveyhoğullarına son verilmiştir. Bunun üzerine Abbasi Halifesi Tuğrul Bey’e ‘’Doğunun ve Batının Sultanı’’ unvanını vermiştir.
  • Büyük Selçuklu Devletinde ilk medrese Tuğrul Bey döneminde Nişabur’da açılmıştır.

Alparslan Dönemi:

  • Bu dönemde asıl adı Ebu Hasan olan Vezir Nizamülmülk vezirlik makamına getirilmiştir.
  • Azerbaycan fethedilmiştir.
  • Hıristiyanlar için çok önemli bir merkez olan Ani Kalesi fethedilmiştir. Bunun üzerine Abbasi halifesi tarafından Sultan Alparslan’a ‘’Ebu’l Feth’’ unvanı verilmiştir.
  • 1071’de Bizanslarla yapılan Malazgirt savaşını Büyük Selçuklu Devleti kazanmıştır. Bu savaş sonucunda Anadolu’nun kapıları Türklere açılmıştır. Bu savaş sonucunda Abbasi Halifesi tarafından Sultan Alparslan’a ‘’İslam ülkelerinin sultanı’’ unvanını vermiştir.

○ Malazgirt savaşının sonucunda;

→Bu savaş Bizans İmparatoru Romen Diyojen esir alınmıştır.

→Bu savaş sonucunda Türkiye Tarihi başlamıştır. →Bu savaş sonucunda Bizans baskısı ortadan kalkmıştır.

→Sultan Alparslan bu savaş sonucunda ‘’Toprak fethedenin malıdır’’ politikası ile bazı komutanlarına Kılıç Payı adını verdiği toprakları vermiştir.Bu topraklar üzerinde ilk Anadolu beylikleri kurulmuştur.

→Haçlı seferlerinin başlamasına neden olmuştur.

→Malazgirt savaşı ‘’Yurt Kuran savaşı’’ olarak tanımlanmaktadır.

→Alparslan döneminde Nizamülmülk tarafından Bağdat’ta ilk nizamiye medresesi açılmıştır. ○

Melikşah Dönemi:

  • Kudüs, Şam, Halep fethedilmiş
  • Süleyman Şah, Melikşah’ın onayı ile İznik’te Anadolu Selçuklu Devleti’ni kurmuş
  • Büyük Selçuklu Devleti’nin en parlak dö
  • İkta sistemi ilk kez uygulanmıştı
  • Hassan Sabah önderliğinde Batınilik faaliyetleri bu dönemde artmıştır.
  • Melikşah’ın ölümünden sonra Mahmut, Mehmet Tapar, Berkayaruk ve Sencer arasında taht mücadeleleri yaşanmıştır. Bu mücadeleyi Sultan Sencer kazanmıştır. Bu mücadeleyi kazandığı için “Sultanıazam” ünvanını almıştır.
  • Karahitaylarla yapılan Katvan savaşı kaybedilince devlet yıkılış sürecine girmiştir.

Büyük Selçuklu Devleti’nin yıkılma nedenleri:

  • →Batınilik faaliyetleri
  • →Oğuz boylarının küstürülmesi
  • →Atabeylerin bağımsız hareket etmesi
  • →Ülke hanedanın ortak malıdır anlayışı ile hareket edilmesi
  • →Halifelerin olumsuz tutumu

Büyük Selçuklu Devleti’nin yıkılmasından sonra

  • İran’da, Salgurlular
  • Azerbaycan’da, İldenizoğuları
  • Erbil’de, Begteginoğulları
  • Şam’da, Böriler
  • Musul’da, Zengiler atabeylikleri kurulmuştur.

NOT: Büyük Selçuklu Devleti Türk-İslam tarihinde ilk defa; İkta, Divan ve Atabeylik sistemlerini kullanmıştır.

TOLUNOĞULLARI

  • Tolunoğlu Ahmet tarafından Mısır’da kurulmuştur.
  • Mısır’da kurulan ilk Türk devletidir.
  • Maristan adı verilen ilk hastaneleri kurmuşlardır.
  • İlk Eczaneyi inşa etmişlerdir.
  • Tolun kelimesi ‘’Dolunay’’ anlamına gelir.
  • Türk-İslam mimarisinin Mısır’daki ilk örneklerini vermişlerdir.
  • Abbasiler tarafından yıkılmıştır.

 İHŞİDLER(AKŞİTLER)

  • Muhammed Bin Togaç tarafından kurulmuştur.
  • Akşit ‘’Beyaz Güneş’’ anlamına gelmektedir.
  • Kutsal topraklara sahip olan ilk Türk devletidir.
  • İhşid kelime anlamı ‘’Prens’’ demektir.
  • Fatimiler tarafından yıkılmıştır.

 EYYUBİLER

  • Selahattin Eyubi tarafından Mısır’da kurulmuştur.
  • Hıttin Savaşı’nda Haçlılara karşı savaşarak Kudüs’ü geri almıştır.
  • Arma sistemleri ile Avrupalılara örnek olmuşlardır.
  • Dönemin ünlü tıpçısı İbn-i Meymun bu dönemde yaşamıştır.
  • Memlükler tarafından yıkılmıştır

MEMLÜKLER

  • Aybeg tarafından Mısır’da kurulmuştur.
  • İlhanlılarla yapılan Aynı Calud savaşı kazanılmıştır. Moğolların batıya ilerleyişini durduran ilk devlettir.
  • Memlükler’de her komutana ve emire sultan olabilme hakkı tanınmıştır.
  • Memlük devletinin varlığına Mercidabık ve Ridaniye savaşları ile Osmanlı Devleti son vermiştir.
  • Memlük kelimesinin anlamı ‘’Efendisinin Tasarrufundaki Esir’dir.

 SAFEVİLER

  • Kurucusu Şah İsmail’dir. Şah İsmail Hattai mahlasını kullanmıştır.
  • Osmanlı ile 1514 Çaldıran savaşını yaptılar ve kaybettiler.
  • Bu devletin yıkılmasıyla İran’daki Türk hanedanlığı son bulmuştur.

 MOĞOL İMPARATORLUĞU

  • Cengiz Han tarafından kurulmuştur.
  • Harzemşahlarla Otrar faciasını yaşamışlardır.
  • Anadolu Selçuklu Devleti ile yapılan Kösedağ savaşını kazanmışlardır.
  • Cengiz Han ölmeden önce ülkeyi oğulları arasında paylaşmıştır.
  • Altın Orda Devleti
  • Batu Han tarafından kurulmuştur.
  • İslamiyet’i kabul eden ilk Moğol devletidir.
  • Çağatay Hanlığı
  • Doğu Türkistan’da kurulmuştur.
  • Kubilay Hanlığı
  • Çin’de kurulmuştur.
  • Türkleşmeyen ve İslamiyet’i kabul etmeden tek Moğol devletidir.
  • Bu devlet hakkında en önemli bilgiler Marco Polo’nun seyahatnamesinde yer alır.
  • İlhanlı Devleti
  • Hülagü Han tarafından İran’da kurulmuştur.
  • Kösedağ savaşında Anadolu Selçuklu Devleti’ni yenmişlerdir.
  • Alamut Kalesini yıkmışlardı

TİMUR DEVLETİ

  • Timur tarafından Belh şehrinde kurulmuştur.
  • Cengiz Han’ın soyundan gelmediği için ‘’Emir’’ unvanını kullanmıştır.
  • Eyalet sistemi uygulanmış ve her eyaletin başına da ‘’Mirza’’ adı verilen valiler gönderilmiştir.
  • Uluğ Bey ve Hüseyin Baykara gibi hem hükümdarlık yapmış hem de bilim adamlığı kişiler bu dönemde yaşamıştır.
  • Ali Kuşçu ve Ali Şir Nevai bu dönemde yaşamış önemli bilim insanlarıdır.
  • Osmanlı Devleti ile yaptıkları Ankara savaşını kazanmışlardır.
  • Altınorda devletini yıkarak Rusların güneye inmesine sebep olmuşlardır.
  • Şeybaniler tarafından yıkılmıştır.

 BABÜR DEVLETİ

  • Babür Şah tarafından Hindistan’da kurulmuştur.
  • Şah Cihan döneminde eşi Mümtaz Hatun için Tac Mahal yaptırılmıştır(Anıt mezar)
  • Tac Mahal için Osmanlı’dan Mimar İsmail, İsa ve Settar efendiler getirilmiştir.
  • Babür Şah’ın Vekayi(Babürname) adlı eseri vardır.
  • İngilizler tarafından yıkılmıştır.
  • Yeniçağ’da kurulup yakınçağ’da yıkılan tek devlettir

HARZEMŞAHLAR

  • Harzem’de İl Arslan tarafından kurulmuştur.
  • Kendilerini Büyük Selçuklu Devleti’nin varisi olarak görmüşlerdir.
  • Moğollar ile Otrar Faciasını yaşamışlardır.
  • Anadolu Selçuklu devleti ile yaptıkları Yassıçemen savaşını kaybettikten sonra yıkılış sürecine girmişlerdir.

 KARAKOYUNLULAR

  • Bayram hoca tarafından merkez Tebriz’de kurulmuştur.
  • Azerbaycan’ın Türkleşmesinde önemli rol oynamışlardır.
  • İlk Türk devletlerinde görülen Balbal dikme geleneği bu dönemde de görülmüştür.
  • Akkoyunlular tarafından yıkılmıştır.

 AKKOYUNLULAR

  • Kara Yölük Osman tarafından merkez Diyarbakır olmak üzere kurulmuştur.
  • Devletin en parlak dönemi Uzun Hasan dönemi olmuştur.
  • Kuran-ı Kerim’i Türkçe çevirmişlerdir.
  • Dede Korkut Hikayelerini yazılı hale getirmişlerdir.
  • Avrupa’da Uzun Hasan için Küçük Türk unvanı kullanılmıştır.
  • Karakoyunlularda olduğu gibi Balbal dikme geleneği bu dönemde de görülmüştür.
  • Osmanlılarla yapılan Otlukbeli savaşı ile yıkılma sürecine girmişlerdir.

 FATİMİLER

  • Tunus’ta kurulmuş ve Batinilik faaliyetlerine destek vermişlerdir.
  • El-Ezher medresesi ve Darü’l Hikme yüksekokulu bu dönemde kurulmuştur.

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here