Ana sayfa Kpss Tarih Konu Anlatımları İslamiyet Öncesi Kültür ve Uygarlık

İslamiyet Öncesi Kültür ve Uygarlık

6
0

İslamiyet öncesi Kültür ve Uygarlık konusu tarih konularına önem veren Ösym, genelde soruları bu kültür ve Uygarlık başlıklı alanlardan karşımıza getirmektedir. Daha önceki konuları incelerseniz İslamiyet öncesi Türk Tarihi ve ilk Türk devletleri konularını işlemiştik. Şimdi de İslamiyet Öncesi Türk Devletlerinde Kültür ve Uygarlık konusuna bakacağız.

SOSYAL YAŞAM

  • Aile yapısı olarak çekirdek aile mevcuttur.
  • Tek eş ile evlilik bulunmaktadır(Monogami).
  • Yaşam tarzlarına bağlı olarak göçebe yaşam vardır.
  • Yöneten ve yönetilenler arasında Tüz adı verilen yazılı olmayan bir anlaşma bulunmaktadır.
  • Göçebe yaşamdan dolayı özel mülkiyet kavramı bulunmamaktadır.
  • Temel geçim kaynağı hayvancılıktır
  • Toplumsal hiyerarşi şu şekildedir.

DEVLET YÖNETİMİ

  • Egemenlik yetkisinin Göktanrı tarafından Kağan ve ailesine verilmesi anlayışına Kut anlayışı denir.
  • Tanrının verdiği iktisadi güç Ülüg(Ülüş),Tanrının verdiği askeri güç ise Küç olarak tanımlanmaktadır.

Hükümdarlık Sembolleri

  • Otağ(Çadır)
  • Yay
  • Bayrak
  • Tuğ(Sancak)
  • Nevbet(Davul)
  • Yarlığ(Kağan emiri)
  • Kotuz(Sorguç)
  • Örgin(Taht)Kamçı(Berge)
  • Toy(Şölen)

NOT: Hükümdarlık sembolleri arasında ok YOK’tur.

Diğer genel özellikler

  • Türklerin tarihteki en büyük özelliklerinden biri teşkilatçı olmalarıdı
  • Ülke yönetimi doğu-batı diye ikiye ayrılmıştı Doğu’da hakan, Batı’da ise kardeşi olan Yabgu bulunmaktadır.
  • Hükümdar sınırsız yetkilere sahip değildir. Töre ve Kurultay Hakan’ın gücünü sınırlandırmıştır
  • Teokratik yönetim anlayışı
  • Kurultay danışma meclisi olmakla beraber karar meclisi de olmuş
  • Kurultay; Kağan, Hatun, Boy beyleri, şad, Yabgu, Aygucı, Tarkan, Tigin’lerden oluşmaktadır.
  • Kurultay’ın diğer isimleri; Toy ve Kengeş’tir.
  • Kurultay üyelerine Toygun adı verilmektedir.

Diğer Türk devletlerinde Kurultayın isimleri;

  • Hazarlar→İhtiyarlar
  • Tabgaçlar →Nazırlar
  • Peçenekler →Komenton
  • Tuna Bulgaları→ Millet
  • Avrupa Hunları→ Logades(Seçkinler)
  • Oğuzlar→Tirnek Meclisi

Bazı önemli görevliler ve anlamları:

  • Tudun →Vergi memuru
  • Buyruk→ Bakan
  • Ataman→ Tigin hocası
  • Bitikçi→ Katip
  • Tutug→ Askeri vali
  • Tamgaç →Mühürdar
  • Apa →Sivil yönetici
  • Ayuki →Hükümet
  • Aygucu →Vezir
  • Ağılığ→ Hazine görevlisi

ORDU

  • Yaşam şartlarından dolayı savaşçılık özellikleri görülmektedir.
  • Ordu-Millet anlayışı hakimdir
  • Turan, Sahte Ricat, Kurt Kapanı gibi taktikler savaşta kullanılmıştır.
  • Islıklı ok ilk defa Mete Han döneminde bulunmuştur.
  • İlk üzengi yapımı ve at koşum takımları Avrupalılara öğretilmiştir.
  • Onluk sistem dünyaya tanıtılmıştır.

NOT: Türkler en çok Askeri alanda dünyayı etkilemiştir.

HUKUK

  • Türklerin yaşamının temelini oluşturan sözlü kurallara Töre denir.
  • Yöneten ve yönetilenler arasındaki antlaşmaya ise Tüz adı verilmektedir.
  • Hukuk kuralları yazısızdır.
  • Göçebe yaşamdan dolayı hapis cezaları 10 günü geçmemiştir.
  • Başkanlığını Kağan’ın yaptığı yüksek mahkemelere Yargu denir.
  • Töre’yi yazılı hale getiren Uygurlardır.
  • Töre’nin değişebilen kuralları olduğu gibi değişmeyecek hükümleri de bulunmaktadır. Onlar da şunlardır;
  • Adalet →Könilik
  • İyilik →Uzluk
  • Eşitlik →Tüzlük
  • Bağımsızlık →Oksızlık

EKONOMİ

  • Uygurlardan önce yaşam göçebe hayat üzerine kurulu olduğu için Tarım gelişmemiştir.
  • Tötö kanalı Asya Hun devleti döneminde yapılmış olup, Göktürkler tarafından kullanılmıştır.
  • Para Türleri;
  • Kuanpo →Bez Para
  • Kamdu →Mühürlü para
  • Çav →Kağıt para
  • Yarmak →Para
  • Satır →Gümüş para
  • İhraç ürünleri; Madeni araç, Dokuma malzemeleri
  • İthal ürünleri; Tarım ürünleri, hububat

DİN VE İNANÇ SİSTEMLERİ

  • Türkler Göktanrı, Musevilik, Hıristiyanlık, İslamiyet, Budizm, Maniheizm gibi dinlere inanılmıştır.
  • Şamanizm, Doğalar Kültü, Atalar kültü gibi inançlara sahiptirler
  • Bazı Terimler ve anlamları;
  • Kurgan→ Mezar
  • Balbal →Mezar taşı
  • Uçmağ →Cennet
  • Tamu →Cehennem
  • Kam, Baksı→ Din Adamları
  • Yuğ→ Cenaze Töreni

SANAT

  • Göçebe yaşamdan dolayı sanat eşyaları taşınabilir malzemelerden olmuştur.
  • Hayvan üslubu kullanılmıştır.
  • Dünya’nın ilk halısı olan Pazırık halısı Ermitaj müzesindedir.
  • Altın Elbiseli adam Hunlar’a aittir.
  • İlk Minyatür örneklerini Uygurlar vermiştir.
  • Türklerde Ressamlara Bedizci denmiştir.
  • Diz Çökmüş adam heykeli Uygurlara aittir.
  • İlk Heykel örnekleri olan Balballar ilk defa İskitler tarafından verilmiştir.

DİL, YAZI VE EDEBİYAT

  • Sözlü edebiyat ürünleri; Sav, Sagu, Koşuk, Destan
  • Yazılı edebiyat ürünleri; Orhun Abideleri, Bugut, Karabalsagun, Moyen-Çor yazıtları
  • Bazı önemli destanlar;
  • Göç →Uygur
  • Türeyiş →Uygur
  • Ergenekon→ Göktürk
  • Bozkurt→ Göktürk
  • Şu →İskit
  • Alp er Tunga→ İskit
  • Oğuz Kağan →Asya Hun
  • Manas →Kırgız
  • Şan Kızı Destanı→ Bulgarlar

Orhun Abideleri’nin özellikleri;

  • Kutluk Devleti zamanında yazılmıştır
  • İlk siyasetname örneğidir
  • İlk kez Thomsen tarafından çözülmüştür
  • İlk sözcük ‘’Tengri’’dir
  • İlk yazar Tonyukuk’tur.
  • İlk nutuk özelliği taşır.
  • Bir kısmı Çince bir kısmı Türkçe yazılmıştır.
  • Türkiye’de bunlara ait ilk çalışmaları yapan Necip Asım’dır.
  • Moğolistan’ın Ulan Batur şehrinde bulunmaktadır.

Diğer Edebi Ürünler

  • Göktürklere ait diğer ürünler; Bugut yazıtları
  • Uygurlara ait edebi ürünler; Karabalsagun, Moyen-Çor yazıtları(Sine-Uşi), Prens Kalyanamkara ve Papamkara, Altın Yaruk, Sekiz Yükmek,İrg Bitig
  • Kırgızlara ait edebi ürünler; Manas Destanı, Yenisey yazıtları
  • Bulgarlara ait edebi ürünler; Madara Kaya kitabesi
  • Türk Tarihinin bilinen ilk şairi Aprın Çor Tigin’dir.
  • Türk edebiyatında ilk tiyatro örneği Maitrsimit’tir.
  • Türklerde yaygın eğitim ilk kez Asya Hunları tarafından başlatılmıştır.
  • Uygurlar döneminde ise ilk defa örgün eğitim kurumları oluşturulmuştur.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here