Ana sayfa TEDX Bhutan Başkanı – TEDX

Bhutan Başkanı – TEDX

38
0

Bu paylaşımda TEDX konuşmacılarından Bhutan Başkanının konuşmasını paylaştık. Küçük ama yaptıkları işler maksadıyla ne kadar iyi bir iş çıkardığını ve gerçekten TEDX konuşmalarında çok kayda değer bir içerik olduğunu Belirteyim. Öncelikle Bhutan neresidir bilmeyen arkadaşlar için öncesinde derledik. İsterseniz Biraz Bhutan hakkında bilgi sahibi olup bu güzel videoyu izleyebilirsiniz.

Bhutan Krallığı

21. yüzyılda hala trafik ışığı olmayan bir ülke var mı?
21. yüzyılda madeni para olmayan ülke var mı?
Soyadı kullanılmayan bir ülke var mı?
Sigara içmenin yasak olduğu bir ülke var mı?
Tek havaalanı olan bir ülke var mı?
Tek havayolu şirketinin bulunduğu bir ülke var mı?
Tarihinde hiçbir ülkeye saldırmayan bir ülke var mı?

Bu ilginç soruların cevabını bulduğum ülkeyi size tanıtmak için heyecanlanıyorum. Siz de heyecanlanıyorsanız sizi yazımı okumaya davet ediyorum. Size Çin ile Hindistan ’ın arasında yer alan ilginç bir ülkeyi tanıtacağım: Bhutan Krallığı.

Bhutan Himalayaların doğusunda yer alan ilginç bir ülke. Bhutan’da yaklaşık 700.000 kişi yaşıyor. Ülke gayet genç nüfusun %54 ü 25 yaş ve altı. Yüzölçümü 38394 km2, başkenti Thimphu. Bhutan Hindistan ile Çin arasında.

Ülkenin 1075 kilometrelik kara sınırı var. 605 km’ si Hindistan ile, 470 km’ si Çin ile. Ülkenin denize hiç kıyısı yok. Bhutan 27-30 kuzey enlemleri arası 88-90 batı boylamları arasında. Bhutan’ da ortalama ömür 66 yıl.

Kuzey ovalarda tropikal iklim hâkimdir. Orta kısımdaki vadilerde kışlar soğuk, yazlar sıcak geçer. Himalayalar’da ise kışlar sert, yazlar serindir.

Bhutan’ da hava kirliliği yok. Böcek ilacı, sunî gübre yok, çirkin yapılaşma yok, vahşi bir bolluk var. Gülmeyen tek bir kişi yok. Bu güzelliğin sebebi Bhutanlılar çevreye çok saygılı.

Örneğin ülkenin yüzölçümün yüzde 70 i orman ve anayasada bu oranın en az %60 olma kanunu var. Bizim gibi ormanları yapılaşmaya açmamışlar. Yemyeşil ormanlar…

Bhutan’ ın resmi dili Dzongka’dır. Fakat ülkenin eğitim dili İngilizce. İngilizceyi gayet iyi konuşuyorlar. Ülkenin okuma yazma oranı %60. Dil ve kültürde Tibet ile benzerlik var.

Thimphu Bhutan’ ın en gelişmiş şehri. Thimphu’ nun nüfusu yaklaşık 100 bin, rakım 2350 metre tam bir yayla havası.

Türkiye’den Bhutan’a gitmek için önce 6 saatlik bir uçuşla Yeni Delhi’ye gidiyoruz. Zaten Bhutan’a giden tek havayolu şirketi var. O şirketin uçağı ile 2 saat sonra Paro havaalanına iniyoruz. Uçaktan inince bu ülkenin farklı olduğu hemen anlaşılıyor. Paro havaalanından başkente karayolu ile 2 saatte ulaşıyoruz.

Türkiye ile arasındaki zaman farkı 4 saat. Bhutana giden tek havayolu şirketi var ve bu şirketin adı Druk air. Bu şirketin 3 uçağı var.

Bu yolculukta Dünya’nın en büyük 5 zirvesinin 4’ ünü görüyoruz. Uçakta bütün pencere kenarları dolu.

Thimphu ile Paro arasındaki yol çok dar 2 araba yan yana gidemiyor. Biri duruyor diğeri gidiyor. Yani karşılıklı anlaşma ile ilerliyor yol.

1961 yoluna kadar Bhutan’a yol yok. Havayolu karayolu demir yolu hiçbir yol yok. Başka ülkelerden Bhutan’a gelmek isteyenler ancak yaya olarak veya hayvan sırtında ulaşabiliyor. 1961 yılında Bhutan’a ilk yol yapılıyor. Şu anda Bhutan’ daki tüm yolların uzunluğu 5363 km.

Fakat bu kadar yolun hiçbirinde hiç trafik ışığı yok. Ülkede yaklaşık 46000 araç var ve bu arabalar kendi hallerinde trafikte hareket ediyorlar. Bizim ülkemizde yaşlı arabalar teşvik edilir gibi daha az motorlu taşıtlar vergisi alınırken Bhutan’ da sekiz yaşına gelen aracı, bir yenisiyle değiştirme zorunluluğu konmuş amaç kentte hava kirliliğini önlemek.

Bhutan’ ın ulusal bir hayvanı var: Takin. 25 Kasım 1985 yılında Takin Kraliyet ailesi tarafından ulusal hayvan ilan edilmiş. Takin’ in hikayesi rivayetlere göre şöyle:
1455-1529 yılları arsında liderleri olan Lama Drupka Kuenly’ den halk bir mucize gerçekleştirmesini istemiş. Lider de bir keçi ve inek istemiş. Hayvanların etlerini sıyırmış ve ineğin iskeleti üstüne keçinin kafasını koymuş o anda Takin canlanmış ve otlamaya başlamış. Biz de Takin’ i görmek için mini hayvanat bahçesine (Motithang Takin Preserve) gittim.

Bhutan’a özgü nadir görülen bu hayvan Himalayalar’ da ve 4000 metrenin üzerinde yaşıyormuş. Hikâyedeki gibi vücudu ineğe başı da keçiye benziyor. Kalın bacaklı,300-350 kg ağırlığında 170-200 cm boyunda bir hayvan Takin.

Bhutan dış dünyaya kapalı bir ülke. Bhutan’a ilk turist 1974’te gelmiş. Gelen turistlerin doğal güzellikleri, çevreyi ve geleneklerini korumak için sınırlı sayıda turist kabul ediyorlar. Ve bu ülkeye turist olarak gitmek zor. Hindistan, Bangladeş ve Maldivler harici diğer ülkelerden gitmek için vize almak gerekiyor. 2012’de toplam turist sayısı 40000.

Vize almak için yerel bir turizm acentesiyle anlaşmak da gerekiyor ve günlük 250 dolar ile 1600 dolar arası peşin para ödemek gerekiyor. Yani sırt çantalı ülkede para bırakmayan çok turist geleceğine zengin, ülkede para bırakacak turist istiyorlar. Ülkeye en çok turist Japonya’dan geliyor sonra ABD geliyor.

Bhutan’ da yaşayan hiç Türk yok. Fakat Türkler’ in yavaş yavaş keşfettiği bir ülke. 2011’ de 66 Türk 2012’ de ise 208 Türk turist gitmiş.

Tarihinde hiçbir ülkeye saldırmamışlar. Tibet Bhutan’a 7 defa saldırmış. Bu saldırılar sonucunda saldırılardan korunmak için 17. yüzyıldan itibaren kaleler yapmışlar. Şu anda bu kaleler devlet binası olarak kullanılıyor.

Tarihlerinde hiç sömürge olmamışlar. Bence sömürge olmamalarının sebebi yol olmaması. Yoksa bence emperyalist ülkeler orayı da sömürürlerdi.

1910 yılına kadar bağımsız site devletleri gibi yaşıyorlarmış. 1910 yılında kral ülkeyi tek bayrak altında toplamış. Ülke anayasal monarşi ile yönetiliyor. Bhutan’ ın şu anki kralı Jigme Khesar Namgyal Wangchuck. Kral Amerika Birleşik Devletleri’nde Wheaton Koleji ve Oxford Üniversitesi’nde Dışişleri Programı ve Uluslararası İlişkiler bölümünü tamamlanmıştır.

Bhutan’ da sağlık, eğitim tamamen ücretsiz. Zengin, fakir; kadın, erkek; genç, yaşlı herkes eşit. Herkes aynı haklara sahip. Eğitim 3 bölümden oluşuyor: İlkokul, lise, üniversite. Eğitime 6 yaşında başlanıyor. Ülkede 3 üniversite var 2’si devlet 1’i özel üniversite. Devlet üniversitelerinde yine halk hiçbir ücret ödemiyor.

Ülkedeki genel ekonomik faaliyetler kerestecilik, tarım, hayvancılık, turizm ve elektrik satışından elde ediyor. Fakat en önemli ekonomi faaliyeti hidroelektrik. Yağmurun çok yağmasıyla oldukça zengin yer altı su kaynakları ve akarsulara sahip. Ülke bu akarsulardan en iyi şekilde yararlanıyorlar. Hidroelektrik santrali kurmuşlar bu şekilde hem kendi enerji ihtiyaçlarını karşılıyorlar hem de Hindistan’a Nepal’ e Myanmar’ a enerji ihraç ediyorlar.

Tarım özellikle ülkenin güneyinde ve alçak kesimlerde yapılıyor.
Ülkede genel işsizlik oranı %3 seviyelerinde. Vatandaş özel sektörden çok devlette çalışmayı istiyor. Bu konudaki düşünceleri ise: Özel sektörün garantisi yok ama devlette garanti altındayız. Devlette çalışabilmek için sınava girmek gerekiyor. Sınav 3 aşamadan oluşuyor.

Günümüzde aileler 5 kişiden oluşuyor. Yani aileler genellikle 3 çocuklu. Bir nesil önce çocuk sayısı daha fazlaymış yani nüfus artış hızı azalışa geçmiş.

Ülkede Hindistan ve Bangladeş’e ait olmak üzere 2 büyükelçilik ve Avrupa ülkelerine ait de 16 tane başkonsolosluk var.

Halkın çoğu geleneksel kıyafetler giyiyorlar. Kadınlar bileklerine kadar inen kemerlerle süslenmiş ve omuzlara gömülmüş gümüş bir toka ile tutturulan “Kira” denilen yerel kıyafetlere bürünmüş.
Erkekler “Kho” denilen kıyafetler giyiyor. Elbise tek parçadan oluşuyor. Elbise dize kadar ve bu elbisenin cebine the biggest one diyorlar. Yani Dünyadaki en büyük cep diyorlar.

Devlet dairelerine girebilmek için bu kıyafetleri giymek gerekiyormuş. Devlet dairelerine girmek için şal da takmak gerekiyor. Bu takılan şalın rengi sosyal statünüzü gösteriyor. Örneğin kral sarı bakanlar turuncu milletvekilleri mavi hâkimler yeşil renkte şal takıyorlarmış.

Resmi dilde isimleri Bhutan değil Druk Yul anlamı Gürleyen Ejderha Ülkesi. Bayrakları 2 renk ve üstünde ejderha figüründen oluşuyor. Sarı renk krallığı, turuncu renk Budizmi ve ortadaki ejderha figürü ise ülkeyi temsil ediyor. Ejderhanın beyaz olması ise saflığı, huzuru ve barışı temsil etmesiymiş.

Ülkede soyadı olan tek kişi var. O da kral. Kralın dışında hiç kimsenin soyadı yok ve ülkedeki isimde sınırlı yaklaşık 50 adet isim var yani aynı isimden on binlerce insan var. Bu isimlerin çoğu da hem erkek hem de kızlar için kullanılıyor. İnsanların karışılmaması için Baba adı, doğum yeri ve meslekleri kullanıyorlar.

Ülke teknolojik gelişmelere de son yıllarda açılmış televizyon ve internet 1999’da cep telefonu ise 2003’te gelmiş. Fakat ülke bu gelişmelere geleneklerine zarar verdiği düşüncesi sebebiyle karşı.

Ülkenin resmi para birimi Ngultrum. 1 ngultrum 1 Hindistan rupisine eşit. 1 dolar da 53 ngultrum ediyor. Ülkede hiç madeni para yok ve ilk kâğıt para 1974’ te basılmış. 1974’e kadar takas usulü varmış.

Evlerde dua odası denen odalar var. Düğünler bu odalarda yapılıyor. Düğünleri rahipler yönetiyor. Düğünde yüzük takılmıyor. Düğünden sonra damat gelinin evine taşınıyor yani bizde içgüveysi diye tabir edilen şey onların gelenekleri. Ülkede ek eşlilik zorunlu değil. 2, 3, 4’ e kadar evlilik yapılabiliyor. Hatta bir önceki kralın 4 eşi varmış hepsi de kız kardeşmiş.

Bhutan’ da pirinç ve kırmızıbiber en önemli tarım ürünleri. Evlerin çatılarında kırmızıbiber kurutmak için hazırlanmış teraslar var. Yemeklerde biber çok kullanılıyor. Sarımsak ve tereyağ soslu tavuk, peynirli patates, peynir soslu mantar ülke yemek kültüründe önemli yere sahip yemekler.

Binalar genellikle 2 katlı ve ahşap. Bu evlerde üç kuşak birlikte yaşıyor. Binalar hep aynı tarzda ve bu tarzın dışına çıkmak ve 5 katın üstünde bina yapmak yasak.

Hediyelik eşya pazarına gittiğimizde bir müzik enstrümanı dikkatleri çekiyor. Bu enstrüman insan kemiğinden yapılmış, dini ayinlerde kullanılıyormuş. Kan donduran bir enstrüman.

Hediyelik eşya pazarında kumaşlarda satılıyor. Tamamen el dokuması olan kumaşlar 3 farkı türde: Pamuk, ipek ve işlenmemiş ipek. İpek kumaşlar çok pahalı. En ucuz olan şey, bir atkı o da Türk Lirası ile 50 TL. En pahalı eşya 3000 TL ile bir ipek etek.

Ülkede sigara içmek de yasak ancak kendi otel odanızda sigara içebiliyorsunuz. Ülkeye sigara sokmak da yasak. Eğer ülkeye giriş yaparken çantanızda sigara ile yakalanırsanız sigaranın fiyatı kadar vergi ödüyorsunuz. Kendi vatandaşları sigara içerlerse 3 gün, eğer illegal yollardan satışını yaparlarsa 3 yıl cezası varmış.

Cezanın bu kadar fazla olması üzerine katilin ne kadar ceza aldığını sordum. Cevapları çok netti: Bhutan’ da katil yok ki! Şaşırılacak bir detay daha: Ülkede idam cezası yok karalıkla yönetiliyor olmasına rağmen.

Ülkede uyuşturucu kullanımı ise bir hayli yaygın. Uyuşturucu kullanımının cezası 7 gün, satmanın cezası ise 7 yıl.

Bhutan’ da insanların bir alışkanlığı: Doma. Doma bir yaprağın üzerine kireç ve palmiye ağacından alınan bir parça ile yapılan domayı çiğniyorlar. Doma bağımlılık yapıyorlar ve çiğnedikçe ağızları kırmızılaşıyor. Ve çevreye verdikleri tek zarar da bu domayı tükürmeleri. Bu tükürme çevre kirliliğine ve görüntü kirliliğine sebep oluyor.

Ülkenin yüzde 70’i Budist. Fakat bu oran gittikçe azalıyor sebebi ise insanların din değiştirmesi değil ülkenin dış dünyaya açılmasıyla beraber ülkeye yeni insanların yerleşmesi. Genellikle gelenler Hindistan ve Nepal’dan gelmesi sebebi ile ülkedeki Hindu oranı artmış Budist oranı azalmış.

Bhutan’ da yolda yüzükoyun yatıp kalkan 2 kişi gördüm. Bunlar budistmiş. Yola yüzükouyun yatıyorlar kalktıkları yere işaret koyuyorlar. İşaret koydukları yere bir daha yatıyorlar bu iş böyle devam ediyor. Bu bir ibadetmiş.

Bu ibadet ile günahlarından arınacaklarını düşünüyorlar. Ve bu sürünme işi 2 tapınak arasında yapılıyormuş. Benim rastladığım kişiler bu ibadetin 10 gün sürdüğünü söylediler. Bu kişiler bazen yoldan geçen arabaları durdurup para, yiyecek ve doma istiyorlar. Domayı ilerleyen satırlarımda anlatacağım.

Yönetim binasının adı dinin kalesi Ülkenin yönetim binasının avlusunda yer alan Budist tapınakları ve rahiplerin kaldığı yerler bulunuyor. Avluda yer alan bina ve tapınaklar Buda, ejderha, fil, maymun, tavşan ve sülün resimleri ile işlenmiş.

Bhutan’ da evlerin dış cephelerinde yaratıcılığın sembolü olarak “Kaçık kutsal kişi” olarak bilinen Lama Drupka Kunley ile ilişkilendirilen birçok resim bulunuyor. Bu resimlerin o evde yaşayanlara şans getirdiğine inanılıyor.

Bhutan’ da Tiger Nest Manastırı Bizim Sümela Manastırı’na benziyor. Yaklaşık 3100 metre yükseklikte yer alıyor. İnanışa göre Bhutan’ da Budizm’ in yayılmasına öncülük eden önderlerden biri burada yer alan bir mağaraya bir kaplanında sırtında çıkıyor.

Burada üç ay inzivaya çekiliyor ve burada meditasyon yapıyor. Bu kişi hatırasına buraya manastır yapılıyor. Manastır içinde yanan kandillerden kaynaklı bir yangın geçiriyor. Ve aslına uygun olarak restore ediliyor. Buraya yayan ulaşmak ortalama üç saat sürüyor. Yağışlı olmayan günlerde katırlarla bu yolun 2/3’ünü çıkmak mümkün. Ama dönüşte yürümek zorundasınız.

Ülkede çalışan kesimin %38’i tarım sektöründe, %37’si sanayi sektöründe ve %25’i ise hizmet sektöründe çalışmaktadır.
Bhutanlılar genelde ağır işlerde çalışmıyor. Yol yapımı ve inşaat işçiliği gibi ağır işlerde çalışanlar ise Hindistan’dan gelen Hindular. Hindular buradaki hat koşulları daha iyi olduğu için Bhutan’ da 4-5 sene çalışıyorlar eğer oturma izni alabilirlerse Bhutan’ da kalıyorlar. Alamazlarsa Hindistan’a geri dönüyorlar.

Bhutan’ daki son günde gözüme çarpan ilginç bir şey: Bhutan’ daki son aktivitem sıcak taş banyosu yapmaktı. Kaynak sularının doldurulduğu bir küvete, taşlar ısıtılıp tek tek suya atılıyor. Böylece su ısıtılmış oluyor. Bhutan için geleneksel bir banyo.

Otelde 2 adet banyo küveti var ve o da açıkta. Evet! Yanlış duymadınız banyonun sadece üstü kapalı, yan duvarlar ise açık.Yanım getirdiğim mayoyu odamda giyip, taşların tek tek atılması ile ısıtılan suya daldım.

Su sizin istediğiniz sıcaklığa gelene kadar da taşları atıyorlar. Denemeniz gerekir ama belki daha iyi bir yerde. Eminim bir yerlerde daha da iyi örnekleri vardır.

Sonuç olarak bence Bhutan gezilip görülmesi gereken bir yer. Çevreye karşı son derece duyarlı, geleneklerine bağlı kısacası daha yozlaşmamış bir ülke. Sadece doğal güzellikleri ile değil insanlarını görmek için bile gidilebilir bir ülke.

 

PAYLAŞ
Önceki makaleParagrafın İçeriği-5
Sonraki makaleSal Khan TEDx Konuşması
Bilim Delisi, Öğretmen, Yazılımcı, Grafiker ve Editör Kendi işini kendi yapmayı seven sürekli gelişime açık, yenilikleri hayranlıkla izleyen ve bunu kendinde izleyen, sürekli araştıran bilginin yararlı ve paylaşılması gerektiğine inanan genç teknoloji aşığı... Adobe Photoshop Adobe Illustraor Adobe After Effects Wordpres Editör Yazılımcı ( ASP, SQL) Öğretmen Elektronik Programcısı "Fazlasından Hiç Çekinmedim, Üzüldüğüm Azına Kaldıklarım"

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here